پایگاه خبری ماین نیوز 13 ارديبهشت 1393 ساعت 7:18 http://www.minews.ir/fa/doc/article/7552/صنعت-فولاد-تركيه-چگونه-شتاب-گرفت -------------------------------------------------- نگاهي به تاريخچه و ويژگي‌هاي صنعت فولاد تركيه عنوان : صنعت فولاد تركيه چگونه شتاب گرفت؟ -------------------------------------------------- پس از بررسي صنعت فولاد كره جنوبي ، در اين نوشتار صنعت فولاد كشور همسايه ايران، يعني تركيه بررسي مي‌شود. مقايسه صنعت فولاد تركيه و ويژگي‌هاي آن به خصوص در بخش انرژي و نيروي انساني، براي مسوولان و فعالان صنعت فولاد كشور خالي از فايده نخواهد بود. متن : به گزارش ماين نيوز، تركيه در سال 2013 هشتمين فولاد ساز بزرگ دنيا و سومين فولاد ساز بزرگ اروپا بعد از روسيه و آلمان بود (نمودار1). اقتصاد تركيه تركيبي از صنايع سنتي و مدرن است كه پايه هاي آن را صنايع نساجي، كشاورزي، گردشگري و همچنين دو صنعت بزرگ خودروسازي و فولادسازي تشكيل مي دهند. در اين ميان صنعت فولاد يكي از مهم ترين عوامل رشد اقتصادي تركيه در دو دهه اخير بوده و هم اكنون سومين بخش بزرگ اقتصاد تركيه محسوب مي شود. رشد صنعت فولاد تركيه در 10 سال گذشته بيشتر از هر كشور اروپايي ديگري بوده است. مجموع صادرات فولاد خام و محصولات فولادي كشور تركيه در سال 2012 حدود 19 ميليون تن بوده كه 8/15 ميليارد دلار درآمد براي اين كشور به ارمغان داشته است (گزارش انجمن توليد كنندگان فولاد تركيه). به غير از سال 2009 كه به علت بحران اقتصادي جهاني، توليد فولاد تركيه كاهش داشته است، در 10 سال گذشته اين كشور به همراه كشورهاي چين، هند و ايران سريع ترين رشد را در توليد فولاد داشته است به طوري كه رشد 17 درصدي سال 2011 تركيه در توليد فولاد به عنوان يك ركورد تاريخي ثبت شده است (نمودار 2). احداث اولين كارخانه هاي فولادي توسط دولت بسياري از افراد آغاز صنعت فولاد تركيه را همزمان با ايران مي دانند در حالي كه قدمت فولاد سازي در تركيه بيشتر از ايران است. اولين كارخانه فولاد تركيه به نام Karabuk Demir Celik يا آهن و فولاد كارابوك، در سال 1936 (معادل 1315 هجري شمسي) در دوره مصطفي كمال پاشا ملقب به آتاتورك در محل روستاي كارابوك در نزديكي درياي سياه و توسط انگليسي ها احداث شد و در سال 1939 ميلادي (1318 شمسي) اولين كوره بلند آن آغاز به كار كرد. در سال 1940 اولين خط نورد تركيه به اين كارخانه اضافه شد و توليد مقاطع طويل را نيز آغاز كرد. اين كارخانه 5/1 ميليون تني كه به نام كاردمير نيز شناخته مي شود تا سال 1995 متعلق به دولت بود و در اين سال به بخش خصوصي فروخته شده است. دومين كارخانه فولاد تركيه بنام Eregli Demir Celik يا اردمير بود كه توسط دولت در بندر ايرقلي احداث و در سال 1965 (1344 شمسي) به روش كوره بلند و نورد مقاطع تخت آغاز به كار كرد. امروزه اين كارخانه با ظرفيت 8/3 ميليون تن بزرگ ترين توليد كننده محصولات تخت در تركيه است. كارخانه اردمير پس از خصوصي سازي توسط هولدينگ OYAK خريداري شد و هم اكنون تحت عنوان گروه فولاد اردمير فعاليت مي كند. اما سومين كارخانه فولاد تركيه كه عنوان بزرگ ترين سايت فولادسازي تركيه را به خود اختصاص داده همان كارخانه فولاد اسكندورن يا ايزدمير (ISDEMIR) است كه در بندر اسكندرون در جنوب تركيه و ساحل مديترانه واقع شده است. اين كارخانه 3/5 ميليون تني كه از روش كوره بلند براي توليد فولاد خام استفاده مي كند در سال 1970 توسط بخش دولتي احداث و از 1975 توليد را آغاز كرد. ايزدمير تنها كارخانه اي است كه همزمان دو خط توليد مقاطع تخت و طويل را در فرآيند توليد خود در اختيار دارد. در سال 2002 تمام سهام دولتي اين كارخانه توسط سازمان خصوصي سازي تركيه به گروه فولاد اردمير واگذار شد. تحولات دهه هشتاد تركيه يا جراحي اقتصادي تا اواخر دهه ۷۰ ميلادي، اقتصاد تركيه اقتصادي دولتي بود كه در آن كنترل تجارت، ارز واعتبارات بانكي توسط دولت انجام مي شد. ارزش لير به طور مصنوعي بالا نگه داشته شده بود و انگيزه اي براي صادرات وجود نداشت. در اين راستا كارآفرينان كاملا وابسته به دولت و بوروكراسي بودند و لذا به جاي بهره گيري از فرصت هاي ايجاد شده توسط بازار، فقط در صدد استفاده از امكانات و يارانه هاي دولتي بودند. در اين شرايط دوره اصلاحات اقتصادي تركيه با روي كار آمدن حزب مام ميهن توسط تورگوت اوزال در 1983 شروع شد. اقدامات تورگوت اوزال كه به جراحي اقتصادي تركيه معروف شد شامل: آزاد سازي نرخ ارز در جهت افزايش صادرات، تشويق سرمايه گذاري خارجي و همچنين كاهش دولت سالاري و واگذاري شركت هاي دولتي به بخش خصوصي بود. نكته جالب اينجا است كه بخشي از اين سياست ها در جهت بهره برداري هوشيارانه از فرصت گسترش مبادلات با ايران بود كه در آن زمان تحت تاثير شرايط جنگ تحميلي قرار داشت. اين الگوي اقتصادي در ادوار بعد نيز مورد استفاده دولتمردان قرار گرفت. ظهور بخش خصوصي و تمركز بر صادرات سياست هاي تورگوت اوزال مبني بر آزادسازي اقتصاد دولتي تركيه اگرچه موج تورم بي سابقه اي را در سال هاي بعد به دنبال داشت، اما براي بسياري از صنايع اين كشور به خصوص صنعت فولاد نقطه عطفي بود كه سرآغاز رشد و توسعه اين صنعت را رقم زد. در اين دوره بود كه انجمن مستقل تجار و صنعتگران شكل گرفت و زمينه فعاليت صاحبان حرفه و سرمايه بخش خصوصي پديد آمد. همچنين بالا رفتن قيمت ارزهاي خارجي و گران شدن كالاهاي وارداتي در اين دوره موجب تشويق سرمايه گذاران براي توليد و صادرات محصولات شد. به علت محدود بودن منابع سنگ آهن در تركيه و همچنين سرعت بازگشت سرمايه در روش كوره قوس الكتريكي، حركت صنعت فولاد در اين دوره با نصب و راه اندازي كوره هاي قوس الكتريكي (EAF) آغاز شد و به طور پيوسته ادامه يافت. امروز انجمن توليد كنندگان فولاد تركيه 25 عضو دارد كه به جز سه كارخانه ذكر شده فوق يعني اردمير، ايزدمير و كاردمير كه از روش كوره بلند استفاده مي كنند، توليد ساير كارخانه ها به روش كوره هاي قوس الكتريكي و ذوب قراضه انجام مي شود. از جمله بزرگ ترين اين واحدها مي توان كارخانه 3 ميليون تني كولاك اوغلو متالورژي (colakoglu Metalurji) را نام برد كه داراي يك كوره قوس با ظرفيت 340 تن و توان 250 مگاوات است. همچنين كارخانه هاي ICDAS، MMK، و EGE Celik كه ظرفيت هاي 2 تا 5 ميليون تن دارند نيز در دوره توسعه يافتند. در سال 1996 تركيه توافق نامه اي با انجمن فولاد و زغال سنگ اروپا (ECSC) امضا كرد كه بر اساس آن كليه عوارض گمركي مبادلات فولاد بين تركيه و كشورهاي اتحاديه اروپا حذف مي شد. اين موافقت نامه كه به تركيه اجازه مي داد محصولات فولادي خود را به كليه كشورهاي عضو اتحاديه اروپا صادر كند، باعث تسريع بيشتر در جذب سرمايه گذاري و توسعه صنعت فولاد اين كشور شد. علاوه بر اين موقعيت جغرافيايي مناسب اين كشور و داشتن سواحل طولاني در مجاورت درياي مديترانه باعث شد تركيه به خوبي از عهده توليد و تامين فولادهاي مورد نياز بازارهاي اروپايي برآيد. تركيب توليد محصولات فولادي در كشور تركيه بيشتر بر مقاطع طويل متمركز است. به طوري كه از توليد 35 ميليون تني فولاد اين كشور 81 درصد به مقاطع طويل، 17 درصد به محصولات تخت و 2 درصد به فولادهاي آلياژي و خاص اختصاص دارد. از لحاظ روش توليد نيز 74 درصد توليد فولاد تركيه از طريق بازيافت و ذوب قراضه انجام مي گيرد. هم اكنون به خاطر رعايت الزامات زيست محيطي مورد نظر اتحاديه اروپا، فولادسازان تركيه شديدا به دنبال اجراي پروژه هاي زيست محيطي و كاهش آلاينده هاي صنعتي هستند. خاور ميانه و حاشيه خليج فارس- بزرگ ترين بازار صادراتي تركيه به رغم حضور گسترده چين در بازارهاي منطقه، كشور تركيه توانسته جايگاه مناسبي در بازارهاي منطقه به خصوص خاورميانه براي خود كسب كند. صادرات تركيه در سال 2012 بالغ بر 19 ميليون تن بوده است (نمودار 3)؛ كه از اين مقدار حدود 35 درصد به مقصد كشورهاي خاورميانه و حاشيه خليج فارس بوده و در رتبه هاي بعدي كشورهاي قاره آمريكا، منطقه شمال آفريقا، اتحاديه اروپا و كشورهاي خاور دور قرار دارند. در كنار صادرات فولاد به كشورهاي مختلف، سرانه مصرف داخلي فولاد تركيه نيز در سال هاي گذشته همواره رو به افزايش بوده و از 200 كيلوگرم در سال 2000 به بيش از 380 كيلوگرم در سال 2012 رسيده است. (نمودار 4) جانمايي مناسب كارخانه هاي فولاد تركيه كليد موفقيت در صادرات تقريبا تمام كارخانه هاي فولاد تركيه در مجاورت آب هاي آزاد و درياي مديترانه و درياي سياه قرار دارند (نقشه مجاور). عمده فولادسازان تركيه در چهار منطقه مرمره در شمال غرب كشور، كارادنيز در شمال، ازمير در جنوب غرب و اسكندرون در جنوب شرق كشور مستقر هستند. مجاورت با آب هاي آزاد موقعيت استراتژيكي را براي دسترسي به مواد اوليه و همچنين صادرات محصولات فولادي تركيه فراهم كرده است. بسياري از فولادسازان تركيه در كنار سايت هاي توليدي خود داراي بنادر اختصاصي هستند. به عنوان مثال گروه فولاد اردمير داراي دو بندر اختصاصي در درياي سياه و درياي مديترانه براي تخليه و بارگيري مواد اوليه و محصولات فولادي است. تركيه بزرگ ترين بازيگر در بازار قراضه جهان تركيه بيشترين تعداد كارخانه هاي قوس الكتريكي را در جهان داشته كه اين كشور را به بزرگ ترين وارد كننده قراضه در دنيا تبديل كرده است (نمودار 5). واردات قراضه اين كشور در سال 2012 بيش از 22 ميليون تن بوده كه 60 درصد آن از كشورهاي اتحاديه اروپا و CIS، و 26 درصد از ايالات متحده تامين شده است، بنابراين بي جهت نيست كه تمام فعالان بازار جهاني قراضه نگاه ويژه اي به تركيه داشته و تحولات اين بازار را به دقت رصد مي كنند. امروزه در تجارت بين المللي مبناي قيمت قراضه در جهان بر اساس قيمت CFR قراضه در بنادر تركيه تعيين مي شود. هزينه هاي بالاي توليد تلاش براي افزايش بهره وري يكي از موضوعات مهمي كه فولاد سازان تركيه با آن سروكار دارند بالا بودن هزينه هاي توليد به خصوصي قيمت انرژي است. قيمت برق در تركيه از اكثر كشورهاي اروپايي بالاتر است. در سال 2013 قيمت برق مشتركين خانگي به طور متوسط 36/0 لير به ازاي هر كيلو وات ساعت (با احتساب لير 1500 توماني تقريبا معادل 540 تومان) و قيمت برق مشتركين صنعتي به طور متوسط 24/0 لير (حدود 360 تومان) بوده است. همچنين بهاي پرداختي مشتركين صنعتي براي يك متر مكعب گاز در همين سال 89/0 لير (حدود 1330 تومان) بوده است. تعرفه برق در همين سال براي صنايع ايران به ازاي هر كيلووات ساعت به طور متوسط 43 تومان و قيمت گاز براي بخش صنعت 70 تومان در هر متر مكعب بوده است. در همين شرايط ميلگرد تركيه براي صادرات به عراق در همين ماه آوريل 2014 به قيمت 580 دلار (معادل 1800 تومان) درب كارخانه پيشنهاد مي شود كه از قيمت ميلگرد در بازار ايران پايين تر است! با توجه به اينكه عمده مواد اوليه اصلي فولاد تركيه مانند قراضه از خارج كشور وارد مي شود و رشد اقتصادي سال هاي اخير نيز موجب بالا رفتن دستمزدها شده است، بنابراين صنايع فولاد به سرعت در حال پيگيري پروژه هاي ارتقاي تكنولوژي و افزايش بهره وري انرژي و نيروي انساني جهت افزايش توان رقابت در بازارهاي جهاني هستند. با اين حال حاشيه سود فولادسازان تركيه هيچ گاه بالا نبوده است. به عنوان مثال حاشيه سودگروه فولاد سازي اردمير شامل دو كارخانه ارغلي و اسكندرون با مجموع 8 ميليون تن توليد فولاد، در سال 2012 حدود 4/4 درصد بوده و در بهترين سال ها نيز از 11 درصد فراتر نرفته است. در پايان اين گزارش تعدادي از كارخانه هاي مهم فولاد تركيه به همراه آمار توليد سال 2012 و همچنين ميزان سرانه توليد فولاد در آنها بر اساس گزارش انجمن توليد كنندگان فولاد تركيه، در جدول كنار معرفي شده اند. چنانچه اين اعداد را براي كارخانه هاي با فرآيند توليد مشابه در كشورمان به خصوص بخش دولتي محاسبه كنيم متوجه تفاوت آشكار در راندمان نيروي انساني خواهيم شد. *سرمميز شركت TUV NORD و كارشناس صنعت فولاد سيد محمد رضا دانشگر*