یادداشتی به قلم خداداد غریب پور، معاون وزیر و رییس هیات عامل ایمیدرو

نگاهی به جایگاه خط انتقال آب از خلیج فارس به فلات مرکزی ایران

ایمیدرو , 17 آبان 1399 ساعت 22:15

افتتاح طرح انتقال آب از خلیج فارس به فلات مرکزی (قطعه نخست تا سیرجان) را باید نقطه عطفی در تاریخ صنایع معدنی ایران دانست. در روز افتتاح (پانزدهم آبان جاری) ابعاد کار آنقدر وسیع بود که حتی رییس جمهوری نیز بدان اشاره و تاکید کرد که بیان اهمیت طرح در یک برنامه نمی گنجد.


یابه گزارش ماین نیوز، ابعاد فیزیکی همچون طول مسیر، تفاوت سطح ارتفاع پمپاژ آب یا آبگیری، حجم انتقال و در کنار آن دانش فنی به روز در این ابَر پروژه در فرصتی کوتاه قابل بیان نیست و کلمات از بیان آن قاصرند. حضور نزدیک به ۲۰۰شرکت در بخش های طراحی و مهندسی، ساخت و اجرا، شاید انعکاس دهنده بخشی از بزرگی چنین طرحی باشد.

نکته دیگر که نمی توان از آن چشم پوشی کرد اجرای پروژه در کوران تحریم ها و کمبود ارز است که حتی پیشتر تصور آن نیز غیرممکن بود. علاوه بر این برجستگی دیگر طرح به قول رزم حسینی وزیر صنعت معدن و تجارت، ارایه ایده از پایین به بالا و شجاعت مثال زدنی مدیرانی است که در سه شرکت گل گهر، ملی صنایع مس و چادرملو اجرای آن را عهده دار شده اند.

طرح انتقال آب از خلیج فارس به فلات مرکزی ایران، تفکر دیگری باخود به همراه دارد که در آن مسوولیت اجتماعی را به تصویر می کشد. استفاده از آب خلیج فارس و برداشتن تکیه گاه تامین آب از منابع زیرزمینی و سطحی به آب شیرین شده دریای آزاد، بدین مفهوم است که صنایع معدنی امروزه در کنار توسعه ظرفیت ها و اشتغال، به محیط زیست نیز توجه وافر دارد و استقلال آبی از منابع زیرزمینی را کلید زده است. هرچند در کل کشور بخش صنعت و معدن درصد ناچیزی از آب قابل دسترس را مصرف می کنند اما امروز، شروع و نقطه عطفی برای این بخش است که تولید به مفهوم واقعی به شکل پایدار ادامه یابد و آسیب ها به محیط زیست، به حداقل ممکن برسد.

طرح انتقال آب از خلیج فارس، در عین حال الگویی ملموس برای خطی مشابه به شمار می آید که قرار است با استفاده از آب دریای عمان، سه استان کم آب شرقی (سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و خراسان رضوی)، را سیراب کند. اکنون فرصتی پدید آمده که به بخشی از ابعاد طرح نگاهی داشته باشیم و همگرایی بخش خصوصی، بانک های کشور به همراه وزارتخانه ها و نهاد دولت به شکل دیگری ارایه شود. ابتدا لازم می دانم تصویری کلی از شرایط کشورمان از نظر آب ارایه شود.

راه برون رفت از کم آبی

در حالی که تنها سه درصد از آب های موجود جهان شیرین است، از این مقدار نیز فقط یک درصد در دسترس عموم قرار دارد که آن هم به صورت یکنواخت توزیع نشده است. کشور ما نیز به سبب قرارگیری در منطقه کم آب خاورمیانه، به طور طبیعی چالش های جدی در تامین آب دارد. ایران به رغم آنکه یک درصد جمعیت جهان را در خود جای داده، تنها سهمی سه دهم درصدی از آب های شیرین دارد. باید در نظر داشت که حدود ۴۶درصد آب شیرین­کن ها در منطقه خاورمیانه واقع شده که کشورهای عربستان، امارات، کویت و قطر بیشترین ظرفیت تولید آب شیرین را دارا هستند.

این در شرایطی است که کشورمان با خشکسالی های پی در پی مواجه بوده و تامین آب درون مرز خشکی، امری ناپایدار خواهد بود. از این رو سه شرکت بزرگ معدنی معدنی و صنعتی گل گهر، ملی صنایع مس و معدنی و صنعتی چادرملو تصمیم به تامین آب از منابع غیرزیرزمینی گرفتند آن هم برای استان هایی که به طور مشخص درگیر کم آبی هستند؛ کرمان، یزد و البته هرمزگان.

چشم انداز تامین روزانه یک میلیون متر مکعب آب

مطالعات فنی و اقتصادی انجام شده نشان می دهد انتقال آب شیرین شده از خلیج فارس به صنایع معدنی جنوب شرق کشور اقتصادی تر از انتقال ماده معدنی به سواحل خلیج فارس است. در این راستا طرح شیرین سازی و انتقال آب به میزان یک میلیون متر مکعب در روز (قابل افزایش تا ۱.۵ میلیون متر مکعب) در قالب طرح انتقال آب خلیج فارس به معادن جنوب شرق کشور برنامه ریزی شد تا ایجاد ارزش افزوه معدنی بالا، فرآوری مواد معدنی و جلوگیری از خام فروشی و در نتیجه جهش تولید و توسعه در این بخش محقق شود.

برای دست یابی به این هدف کنسرسیوم شرکت های فوق شرکتی تحت عنوان "تامین و انتقال آب خلیج فارس" را به عنوان متولی شیرین سازی و انتقال آب تاسیس کردند. این طرح در دو بخش اجرایی شده که شامل آب گیری از خلیج فارس و شیرین سازی و همچنین اجرای ایستگاه های پمپاژ و خطوط انتقال از سایت شیرین سازی بندرعباس تا سیرجان، مس سرچشمه، اردکان یزد و چادرملو است.

انتقال از پیچ و خم کوه ها و دشت ها

قطعه نخست طرح از ۳۵ کیلومتری غرب شهر بندرعباس از محل تاسیسات آب شیرین کن (مجاور کارخانه کشتی سازی) آغاز شده و در ادامه به سمت شمال از ارتفاعات وارد دشت شده و در ارتفاع ۱۸۰۰ متری از سطح دریا به سمت مجتمع گل گهر واقع در ۵۰ کیلومتری جنوب غربی سیرجان می رسد. پس از آن در ارتفاع ۲۷۵۰ متری به سمت معادن مس سرچشمه واقع در جنوب غرب شهر رفسنجان در استان کرمان ادامه می یابد سپس از ایستگاه شماره ۳ قطعه دوم خط انتقال در ارتفاع ۱۱۹۰ متری به سمت یزد تا منطقه صنایع فولادی اردکان یزد در شمال غرب شهر یزد ادامه مسیر می دهد که طبق برنامه ریزی انجام شده در آینده به سمت معادن چادرملو خواهد رسید و این یعنی ایجاد خط انتقال به طول ۸۲۰ کیلومتر و استفاده از لوله هایی به قطر ۱۲۰۰ تا ۱۶۰۰ میلی متر.

در فاز نخست، تامین و شیرین سازی آب خلیج فارس به میزان ۶۰۰ هزارمترمکعب در روز در قالب سه واحد ۲۰۰هزار متر مکعبی اجرایی می شود. در فاز دوم با اجرای یک واحد ۲۰۰ هزار متر مکعبی، ظرفیت تامین و انتقال آب به